Co zmieniło się w ustawie o działalności pożytku publicznego od 1 września 2026 r.?
1 września 2026 r. weszła w życie większość zmian wprowadzonych ustawą z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych (Dz.U. 2026 poz. 1040). Dla organizacji korzystających z dotacji samorządowych najważniejsze są cztery rzeczy: pojedynczy mały grant może wynieść do 20 000 zł zamiast 10 000 zł, jedna organizacja może otrzymać w tym trybie do 40 000 zł rocznie od danego organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego, zniknął limit 90 dni na realizację zadania, a przy wspieraniu realizacji zadania publicznego ustawa wskazuje wkład rzeczowy lub osobowy, który organizacja może zastąpić środkami finansowymi, jeżeli dopuści to organ zlecający. Część przepisów związanych z funduszami zacznie obowiązywać dopiero 1 stycznia 2027 r.
Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie to ustawa, która określa, czym jest działalność pożytku publicznego, jakie zadania należą do sfery pożytku publicznego i w jaki sposób administracja publiczna zleca organizacjom pozarządowym realizację zadań publicznych. To z niej wynikają otwarte konkursy ofert, tryb małych grantów i status organizacji pożytku publicznego.
W praktyce wygląda to tak, że wiele organizacji pracuje na schematach utrwalonych przez lata. Wniosek na mały grant pisze się na 10 000 zł, bo tyle się zawsze dało. Zadanie planuje się tak, żeby zamknęło się w trzech miesiącach, bo inaczej nie przechodziło. Do budżetu dopisuje się wkład finansowy, bo urząd zawsze go wymagał.
Od 1 września 2026 r. każdy z tych trzech nawyków jest już nieaktualny albo wymaga sprawdzenia. Problem w tym, że zmiana przepisu nie zmienia automatycznie praktyki urzędu ani treści ogłoszenia o konkursie. Organizacja, która nie wie, co dokładnie się zmieniło, sama ograniczy swój wniosek do starych limitów.
Poniżej opis wszystkich zmian wprowadzonych nowelizacją, z podziałem na te, które dotyczą większości organizacji, i te, które dotyczą wyłącznie organizacji pożytku publicznego.
Co zmieniło się w małych grantach?
Mały grant to tryb z art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w którym jednostka samorządu terytorialnego może zlecić organizacji pozarządowej realizację zadania publicznego o charakterze lokalnym lub regionalnym z pominięciem otwartego konkursu ofert. Nowelizacja zmieniła w tym trybie cztery parametry.
Pierwsza zmiana dotyczy kwoty pojedynczego zadania. Maksymalna wysokość jednego małego grantu wzrosła z 10 000 zł do 20 000 zł.
Druga zmiana dotyczy limitu rocznego. Jedna organizacja może otrzymać w trybie małych grantów od danego organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego do 40 000 zł rocznie zamiast dotychczasowych 20 000 zł.
Trzecia zmiana dotyczy puli po stronie samorządu. Limit środków, które jednostka samorządu terytorialnego może przeznaczyć na tryb z art. 19a, wzrósł z 20% do 30% dotacji planowanych w roku budżetowym na realizację zadań publicznych przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy.
Czwarta zmiana to usunięcie limitu czasu realizacji zadania. Do 31 sierpnia 2026 r. zadanie finansowane w trybie małego grantu mogło być realizowane maksymalnie przez 90 dni. Od 1 września 2026 r. ten limit nie obowiązuje, więc sam czas realizacji nie wyklucza już zastosowania art. 19a.
Nie zmieniła się natomiast podstawowa konstrukcja małego grantu. Inicjatywa nadal należy do organizacji, która składa ofertę, organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego nadal ocenia celowość realizacji zadania, a oferta jest publikowana i można zgłaszać do niej uwagi. Spełnienie limitów z art. 19a nie oznacza więc, że organizacja ma prawo do otrzymania dotacji.
Mały grant jest tylko jednym ze sposobów, w jakie samorząd współpracuje z organizacjami. Pozostałe formy, od programu współpracy i konsultacji po otwarte konkursy ofert i inicjatywę lokalną, opisujemy w osobnym tekście o współpracy organizacji pozarządowych z administracją.
Przykład. Organizacja planuje cykl warsztatów dla seniorów za 16 000 zł. Przed zmianą taka kwota nie mieściła się w limicie pojedynczego małego grantu, więc zadania nie dało się sfinansować z jednego wniosku w tym trybie. Po zmianie kwota mieści się w limicie art. 19a, choć samorząd nadal ocenia celowość realizacji zadania.
Przykład. Organizacja chce prowadzić regularne zajęcia dla młodzieży od września do grudnia. Przed zmianą zadanie trwałoby dłużej niż 90 dni, więc nie mieściło się w art. 19a. Po zmianie długość realizacji nie jest już przeszkodą.
To, jak samorządy przełożą nowe przepisy na własne ogłoszenia i formularze, omawiamy na osobnym webinarze o dotacjach z samorządu.
Czy wkład własny nadal musi być finansowy?
Nowelizacja zmieniła zasady dotyczące wkładu własnego przy zlecaniu realizacji zadań publicznych w formie wspierania wykonywania zadania publicznego. Nowy art. 5 ust. 4a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wskazuje, że organizacje zapewniają wkłady rzeczowe lub osobowe służące realizacji zadania.
Jeżeli organ administracji publicznej dopuści taką możliwość, organizacja może zastąpić całość lub część wkładu rzeczowego lub osobowego środkami finansowymi własnymi albo środkami finansowymi pochodzącymi z innych źródeł. Informacja o takim zastąpieniu powinna znaleźć się w ofercie realizacji zadania publicznego.
Osobno ustawa traktuje inwestycje dofinansowywane przez jednostki samorządu terytorialnego.
Nowy art. 5 ust. 4b stanowi:
„W przypadku dofinansowania przez jednostki samorządu terytorialnego inwestycji związanych z realizacją zadania publicznego, o których mowa w art. 221 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, organizacje pozarządowe i podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 zapewniają środki finansowe własne lub środki finansowe pochodzące z innych źródeł, służące realizacji tych inwestycji.”
Przy dofinansowaniu przez jednostkę samorządu terytorialnego inwestycji związanej z realizacją zadania publicznego organizacja musi więc zapewnić udział finansowy: własne środki finansowe albo środki finansowe pochodzące z innych źródeł, na pokrycie części lub całości kosztów tej inwestycji. Uznanie wydatku za inwestycyjny leży po stronie organizacji. Z dokumentacji wewnętrznej, na przykład z polityki rachunkowości organizacji, powinno wynikać, jakie wydatki uznaje się za inwestycyjne, a jakie nie.
Przykład. Przy zadaniu edukacyjnym wspieranym przez gminę wkładem organizacji może być praca wolontariuszy albo udostępniona sala. Jeżeli natomiast organizacja chce do realizacji zadania kupić na przykład tablicę multimedialną i gmina dofinansowuje inwestycję związaną z realizacją zadania publicznego, organizacja musi zapewnić również środki finansowe na pokrycie części kosztów zakupu. Ważne: to, czy tablica jest wydatkiem inwestycyjnym, powinno wynikać z dokumentacji wewnętrznej organizacji, na przykład z polityki rachunkowości.
Wkład własny jest jednym z elementów oferty, a nie całą procedurą. Jak wygląda cała ścieżka od ogłoszenia konkursu do rozliczenia dotacji, opisujemy w poradniku o dotacjach z gminy dla fundacji i stowarzyszeń.
Jakie zadania dopisano do sfery pożytku publicznego?
Nowelizacja zmieniła art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, czyli katalog zadań należących do sfery zadań publicznych. Zmiana objęła dwa punkty.
Art. 4 ust. 1 pkt 15 otrzymał brzmienie: „działalności na rzecz dzieci i młodzieży, w tym pracy z młodzieżą oraz wypoczynku dzieci i młodzieży”. Do dotychczasowego zakresu dodano więc wprost pracę z młodzieżą.
Art. 4 ust. 1 pkt 23 otrzymał brzmienie: „ratownictwa, ochrony ludności i obrony cywilnej”. Dodano w nim obronę cywilną.
Katalog zadań publicznych ma znaczenie w dwóch miejscach. Po pierwsze, przy określaniu celów i działalności statutowej organizacji, bo działalność pożytku publicznego prowadzi się w sferze zadań wymienionych w art. 4. Po drugie, przy zlecaniu zadań przez administrację publiczną, bo konkursy i tryb małych grantów dotyczą zadań z tego katalogu.
Co zmieniło się dla organizacji pożytku publicznego?
Trzy zmiany dotyczą wyłącznie organizacji posiadających status organizacji pożytku publicznego.
Pierwsza to wyższy próg uproszczonego sprawozdania merytorycznego. Dotychczas uproszczone sprawozdanie merytoryczne mogły składać organizacje pożytku publicznego, których roczny przychód nie przekraczał 100 000 zł. Po zmianie limit wynosi 200 000 zł, więc korzysta z niego większa grupa mniejszych organizacji pożytku publicznego.
Druga to zmiany w przepisach o kontroli organizacji pożytku publicznego sprawowanej przez Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego. Nowe brzmienie otrzymały między innymi art. 31 dotyczący protokołu pokontrolnego i art. 32 dotyczący wystąpienia pokontrolnego.
Trzecia dotyczy terminu informacji o wydatkowaniu środków z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych. Informację tę sporządza Dyrektor Narodowego Instytutu Wolności na podstawie sprawozdań organizacji pożytku publicznego. Dotychczas termin przypadał 31 grudnia, po zmianie przypada 31 stycznia. Nie jest to więc zmiana terminu po stronie organizacji, tylko po stronie instytucji opracowującej informację.
Co jeszcze wprowadziła nowelizacja?
Poza zmianami dotyczącymi zlecania zadań i sprawozdawczości nowelizacja wprowadziła trzy rozwiązania o innym charakterze.
Do ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie dodano nowy dział IA poświęcony Dniowi Społeczeństwa Obywatelskiego i odznace „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego”. Dniem Społeczeństwa Obywatelskiego ustanowiono 24 kwietnia, czyli dzień uchwalenia ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w 2003 r.
Ustanowiono także odznakę „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego” jako honorowe wyróżnienie za szczególne zasługi na rzecz społeczeństwa obywatelskiego. Odznakę nadaje Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z własnej inicjatywy, na wniosek Rady Działalności Pożytku Publicznego albo na wniosek co najmniej 10 organizacji pozarządowych.
Trzecia zmiana ma inny termin wejścia w życie niż pozostałe. Od 1 stycznia 2027 r. zlikwidowany zostanie Fundusz Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego, a środki, które dotąd do niego trafiały, będą trafiały do Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Chodzi o określone w ustawie środki związane z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych, między innymi te wydatkowane niezgodnie z przeznaczeniem albo otrzymane przez podmiot, który nie był do nich uprawniony.
Czy zmieniły się już wzory ofert, umów i sprawozdań?
Zmiana ustawy nie zmienia automatycznie wzorów dokumentów. Wzory oferty realizacji zadania publicznego, ramowej umowy i sprawozdania z wykonania zadania publicznego są określone w rozporządzeniach, a te są wydawane osobno.
Na 2 października 2026 r. nowe rozporządzenia ze wzorami nie były jeszcze opublikowane, a ich projekty były przedmiotem konsultacji. Do czasu wejścia w życie nowych rozporządzeń ofertę, umowę i sprawozdanie sporządza się na wzorach obowiązujących. Status rozporządzeń warto sprawdzić bezpośrednio przed złożeniem dokumentów, bo może się zmienić.
Może więc wystąpić okres, w którym ustawa przewiduje już nowe zasady, a techniczny wzór formularza został przygotowany jeszcze na podstawie wcześniejszych przepisów. W takiej sytuacji trzeba rozróżnić przepisy ustawy od wzoru formularza określonego w rozporządzeniu. Punktem wyjścia do oceny tego, co organizacja może zrobić, są przepisy ustawy, natomiast dokumenty składa się na wzorach obowiązujących w dniu złożenia.
Najważniejsze zmiany w tabeli
| Co się zmieniło? | Było do 31 sierpnia 2026 | Jest od 1 września 2026 |
|---|---|---|
| Pojedynczy mały grant | do 10 000 zł | do 20 000 zł |
| Limit roczny dla jednej organizacji | do 20 000 zł od danego organu wykonawczego JST | do 40 000 zł od danego organu wykonawczego JST |
| Czas realizacji małego grantu | maksymalnie 90 dni | brak limitu 90 dni; samorząd nadal ocenia celowość zadania |
| Pula JST na tryb art. 19a | do 20% dotacji planowanych w roku budżetowym | do 30% dotacji planowanych w roku budżetowym |
| Wkład własny przy wspieraniu | w praktyce konkursowej często wymagany finansowo | wkład rzeczowy lub osobowy; zastąpienie środkami finansowymi za zgodą organu zlecającego |
| Inwestycje dofinansowane przez JST | zasady ogólne | wymagany udział finansowy organizacji; środki własne lub z innych źródeł |
| Katalog zadań publicznych | bez wyraźnego wskazania pracy z młodzieżą i obrony cywilnej | dodano pracę z młodzieżą (pkt 15) oraz obronę cywilną (pkt 23) |
| Uproszczone sprawozdanie OPP | przychód roczny do 100 000 zł | przychód roczny do 200 000 zł |
| Informacja NIW o 1,5% PIT | do 31 grudnia | do 31 stycznia |
| Wzory ofert, umów i sprawozdań | wzory z dotychczasowych rozporządzeń | na 2.10.2026 bez zmian; nowe rozporządzenia w przygotowaniu |
Kurs online
Jak pozyskąć dotację z samorządu?
Cała ścieżka od programu współpracy, przez tryb konkursowy i pozakonkursowy, po sprawozdanie. 8 modułów, nagrania wideo, wzory dokumentów i ćwiczenia.
Najważniejsze wnioski
- Pojedynczy mały grant może wynieść do 20 000 zł, a jedna organizacja może otrzymać w tym trybie do 40 000 zł rocznie od danego organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego.
- Limit 90 dni na realizację zadania w trybie art. 19a został usunięty, więc sam czas realizacji nie wyklucza już małego grantu.
- Spełnienie limitów z art. 19a nie daje prawa do dotacji; organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego nadal ocenia celowość realizacji zadania.
- Przy wspieraniu realizacji zadania publicznego ustawa wskazuje wkład rzeczowy lub osobowy, a zastąpienie go środkami finansowymi zależy od zgody organu zlecającego.
- Przy inwestycjach dofinansowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego udział finansowy organizacji pozostaje wymagany.
- Do katalogu zadań publicznych dodano wprost pracę z młodzieżą oraz obronę cywilną, co ma znaczenie przy celach statutowych i przy zlecaniu zadań.
Najczęstsze pytania o zmiany w ustawie o pożytku publicznym
Od kiedy obowiązują zmiany w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie?
Większość zmian wprowadzonych ustawą z 19 czerwca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1040) obowiązuje od 1 września 2026 r. Przepisy związane z likwidacją Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego wchodzą w życie 1 stycznia 2027 r.
Ile wynosi maksymalna kwota małego grantu od 1 września 2026 r.?
Maksymalna kwota pojedynczego małego grantu wynosi 20 000 zł, a jedna organizacja może otrzymać w trybie małych grantów do 40 000 zł rocznie od danego organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego.
Czy mały grant może trwać dłużej niż 90 dni?
Mały grant może obecnie finansować zadanie trwające dłużej niż 90 dni, ponieważ limit 90 dni został usunięty z art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego nadal ocenia jednak celowość realizacji zadania.
Czy organizacja ma prawo do małego grantu, jeśli mieści się w limitach?
Organizacja nie ma prawa do małego grantu tylko dlatego, że mieści się w limitach z art. 19a. Oferta jest publikowana, można zgłaszać do niej uwagi, a organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego ocenia celowość realizacji zadania.
Czy wkład własny w zadaniu publicznym musi być finansowy?
Przy wspieraniu realizacji zadania publicznego art. 5 ust. 4a ustawy wskazuje wkład rzeczowy lub osobowy, a zastąpienie go w całości lub części środkami finansowymi jest możliwe, jeżeli dopuści to organ administracji publicznej; informacja o zastąpieniu powinna znaleźć się w ofercie.
Czy przy inwestycji organizacja musi mieć własne środki finansowe?
Przy dofinansowaniu przez jednostkę samorządu terytorialnego inwestycji związanej z realizacją zadania publicznego organizacja zapewnia środki finansowe własne albo środki finansowe pochodzące z innych źródeł, zgodnie z art. 5 ust. 4b ustawy.
Jakie zadania dodano do sfery pożytku publicznego?
Do katalogu zadań publicznych w art. 4 ust. 1 ustawy dodano wprost pracę z młodzieżą w punkcie 15 oraz obronę cywilną w punkcie 23.
Do jakiego przychodu organizacja pożytku publicznego może złożyć uproszczone sprawozdanie merytoryczne?
Organizacja pożytku publicznego może złożyć uproszczone sprawozdanie merytoryczne, jeżeli jej roczny przychód nie przekracza 200 000 zł; wcześniej próg wynosił 100 000 zł.
Czy trzeba składać oferty na nowych formularzach?
Na 2 października 2026 r. nowe rozporządzenia ze wzorami oferty, umowy i sprawozdania nie były opublikowane, więc dokumenty sporządza się na wzorach obowiązujących; status rozporządzeń warto sprawdzić bezpośrednio przed złożeniem dokumentów.
Podsumowanie
Nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie zmieniła nie tylko wysokość limitów, ale w kilku miejscach samą konstrukcję zlecania zadań publicznych. Dla organizacji korzystających z dotacji samorządowych oznacza to konkretną pracę do wykonania: sprawdzić, czy planowane zadania nie są zawężane do starych limitów 10 000 zł i 90 dni, i sprawdzić, jak samorząd, z którym organizacja współpracuje, podchodzi do wkładu rzeczowego i osobowego.
Jeżeli organizacja nie korzysta z dotacji samorządowych, z nowelizacji zostają do zapamiętania dwie rzeczy: rozszerzony katalog zadań publicznych, który warto porównać z własnymi celami statutowymi, oraz wyższy próg uproszczonego sprawozdania merytorycznego, jeżeli organizacja ma status organizacji pożytku publicznego.
Zmiany idą w stronę ułatwienia, nie utrudnienia. Trzeba jednak wiedzieć, co dokładnie się zmieniło, bo urzędowa praktyka i formularze dostosowują się wolniej niż przepisy.
Jak nowe przepisy przekładają się na ogłoszenia konkursowe, oferty i rozmowę z urzędem, pokazujemy na webinarze „Dotacje z samorządu: co naprawdę zmieniło się od 1 września 2026?” 8 października o 9:00.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; w sprawach indywidualnych warto skonsultować się z prawnikiem albo z właściwym urzędem.
Stan prawny na: październik 2026 r. Podstawa prawna: ustawa z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych (Dz.U. 2026 poz. 1040).
