Kiedy warto powołać własną organizację pozarządową / podmiot non profit?
Zastanawiasz się, nad powołaniem podmiotu non profit, np. fundacji, czy stowarzyszenia? Nie wiesz, czy to już jest odpowiedni moment, czy też lepiej jeszcze poczekać? W tym wpisie wspólnie zastanowimy się, kiedy warto powołać organizację społeczną, czy podmiot non profit. Przeanalizujemy kilka sytuacji, z którymi spotkałem się pracując z osobami, które rozważają założenie podmiotu non profit. Zacznijmy jednak od początku.
Masz pomysł na działanie społeczne, ale nie wiesz, czy zakładać organizację?
To jest moment, w którym większość osób popełnia ten sam błąd. Zaczyna od pytania: „skąd wziąć pieniądze?”
A to zwykle nie jest pierwszy problem.
Najpierw trzeba odpowiedzieć na kilka innych pytań:
- co dokładnie chcesz robić,
- dla kogo,
- w jakiej formie,
- kto będzie za to odpowiadał,
- skąd realnie mogą pojawić się środki.
Dopiero po tym ma sens decyzja o założeniu fundacji czy stowarzyszenia.
Jeśli jesteś na tym etapie i chcesz sprawdzić, czy organizacja non profit ma sens w Twojej sytuacji, zobacz kurs: „Czy organizacja non profit to coś dla Ciebie?”
Co to jest podmiot non profit?
Jest to organizacja, która stawia przed sobą cele społeczne, może prowadzić działalność sprzedażową (np. gospodarczą), ale zasadniczo służy ona właśnie realizacji celów społecznych. W klasycznym rozumieniu podmiotem non profit jest organizacja, która nic nie sprzedaje. W potocznym języku często jednak używa się tego określenia w odniesieniu do organizacji, które właśnie mają cele społeczne (niezależnie od tego, czy mają ofertę sprzedażową, czy też nie).
Przyjrzyjmy się teraz różnym sytuacjom, w których dochodzi do powołania organizacji non profit.
Kiedy założyć własny podmiot non profit, np. fundacje? Różne sytuacje.
Sytuacja #1 Stopniowe budowanie zaangażowania, które prowadzi do powołania nowego podmiotu
Czasami bywa tak, że droga do własnej organizacji wiedzie przez stopniowo rosnące zaangażowanie społeczne. Jak to może wyglądać? Na przykład tak:
Marek jest pasjonatem tenisa stołowego. Udało mu się zarazić tą pasją swojego syna. Często organizowali u siebie w domu miniturnieje dla znajomych. Marek rozmawiał w szkole, by wynajmować sale z dwoma stołami do tenisa. Kilkakrotnie mu się to udało. Kolejnym krokiem była rozmowa z burmistrzem w sprawie środków na zajęcia dla dzieci i młodzieży. I tutaj pojawił się problem, bo bez organizacji społecznej (np. fundacji) ciężko takie wsparcie otrzymać.
Karolina i Patryk są rodzicami dziecka z niepełnosprawnością. Mieli częsty kontakt z osobami w podobnej sytuacji. Zawsze chętnie dzielili się swoimi doświadczeniami i wskazywali możliwe kierunki działania. Korzystali też z rad innych rodziców. Na pewnym etapie uznali, że istniejące wsparcie instytucjonalne jest niewystarczające i muszą wziąć sprawy w swoje ręce. Tak powstało stowarzyszenie rodziców dzieci z niepełnosprawnością, którego celem jest zapewnienie najlepszej opieki i rehabilitacji dla dzieci z niepełnosprawnością.
Jak widać na tych dwóch przykładach czasami powołanie nowej organizacji jest niejako naturalnym krokiem wynikającym z naszego dotychczasowego zaangażowania.
Sytuacja #2 Organizacja jako sposób na rozwój pewnej inicjatywy
Tutaj też posłużę się przykładem. Dosyć często na bezpłatną konsultacje do nas zgłaszają się osoby, które mają pewne doświadczenia w realizacji wydarzenia lub eventu. Chcą to wydarzenie rozwinąć i pod takie potrzeby rozważają powołanie podmiotu non profit. Chcą przy tym mieć możliwość pozyskania sponsora na to wydarzenie, sprzedaży biletów i zbierania darowizn.
Sytuacja #2 podobna jest do sytuacji #1. W każdym z nich powołanie nowego podmiotu jest bezpośrednim wynikiem wcześniejszej aktywności i doświadczeń.
Sytuacja #3 „Mam cele i chcę założyć”
W tym podejściu powołanie organizacji wynika bardziej z podjętej decyzji niż z wcześniejszych działań.
Przykładowo jedna z naszych klientek zawsze chciała pomagać dzieciom. Ma dobrze funkcjonującą firmę i kontakty z innymi przedsiębiorstwami. Powołała fundację, by pomagać dzieciom w trudniejszej sytuacji.
Powołanie podmiotu non profit może też wynikać z chęci łączenia działalności gospodarczej z działalnością społeczną. Podmiot non profit może więc tutaj być alternatywą dla działalności gospodarczej, w tym dla jednoosobowej firmy. W tym wariancie przygotowanie do powołania podmiotu non profit będą w dużej mierze podobne do przygotowań do założenia firmy.
Kiedy warto powołać organizacje społeczną? Kluczowe pytania.
To jest moment, w którym podejmujesz realną decyzję. Nie o fundacji. O tym, czy w ogóle powinieneś tworzyć organizację.
Poniżej znajdziesz listę pytań, które mogą Ci podjąć decyzję o powołaniu nowego podmiotu. To są pytania, które decydują o tym, czy organizacja w ogóle ma sens — nie o tym, jak ją założyć.
- Czy masz przemyślane, w jaki sposób nowy podmiot będzie działał w praktyce? Kto co robi, jak wygląda codzienność, jakie są działania?
- Skąd nowy podmiot będzie brał środki na prowadzenie działalności (nie tylko dotacje)? Skąd realnie mają się brać pieniądze — nie „ogólnie”, tylko konkretnie? Z jakich źródeł finansowania będziesz korzystał/a? Zawsze podkreślam, że powołanie nowego podmiotu to dopiero początek drogi i nie sprawi, że pieniądze spadną nam z nieba.
- Czy na aktualnym etapie powołanie nowego podmiotu coś Ci da? Otworzy nowe możliwości? Pozwoli prowadzić działalność w sposób bardziej efektywny?
- Czy cele, które chcesz osiągać dzięki organizacji społecznej możesz zrealizować w prostszy sposób? Może na początek lepszym pomysłem będzie wolontariat w istniejącym podmiocie? A może, jeśli zależy Ci głównie na działalności gospodarczej, warto zacząć od jednoosobowej firmy?
- Czy powołanie organizacji realnie coś zmieni w Twojej sytuacji? Czy otworzy nowe możliwości, czy tylko „ładnie wygląda”?
- Czy dysponujesz czasem na rozwijanie organizacji społecznej? Nowa organizacja jest jak małe dziecko – bez opieki i Twojego zaangażowania nie przeżyje.
- Czy cele tej organizacji są dla Ciebie na tyle ważne, że zaangażujesz się bez pewności otrzymania wynagrodzenia za pracę?
Zasadą jest oczywiście, że za pracę należy się wynagrodzenie, jednak na początku różnie z tym bywa. Dodatkowo czymś naturalnym (poza działalnością gospodarczą) jest dobrowolne i bezpłatne zaangażowanie w działalność społeczną, czyli wolontariat. Zanim organizacja będzie w stanie wypłacać Ci wynagrodzenie najpewniej konieczne będzie Twoje zaangażowanie bez tego wynagrodzenia.
Kiedy nie warto powoływać nowego podmiotu?
To jest moment, który wiele osób pomija.
A to właśnie tutaj najczęściej widać, czy organizacja ma sens.
Kiedyś w ramach bezpłatnych konsultacji rozmawiałem z panią, która prowadziła restaurację. Dwa razy w miesiącu odbywały się tam spotkania z seniorami i moja rozmówczyni zastanawiała się nad powołaniem fundacji, która rozwinęłaby tę aktywność.
Podczas rozmowy okazało się jednak, że na tym etapie chce po prostu kontynuować te spotkania. Nie ma możliwości zaangażowania się w rozwijanie fundacji, a sama organizacja nie wprowadziłaby istotnej zmiany w działaniach na rzecz seniorów.
W tej sytuacji wniosek był prosty: to nie jest jeszcze moment na zakładanie podmiotu.
I to zdarza się bardzo często.
Powołanie organizacji zawsze wiąże się z obowiązkami i odpowiedzialnością — szczególnie po stronie zarządu. Dlatego warto się zatrzymać, jeśli:
- wizja działania jest jeszcze niejasna i nie masz konkretnego modelu funkcjonowania,
- nie wiesz, skąd realnie będą pochodziły środki na działanie,
- liczysz głównie na dotacje lub „zewnętrzne pieniądze”,
- nie masz czasu lub gotowości do prowadzenia i rozwijania organizacji,
- skala działania jest na razie niewielka lub sporadyczna.
W takich sytuacjach problemem zwykle nie jest brak organizacji.
Problemem jest brak decyzji i uporządkowanego podejścia do działania.
Co dalej?
Jeśli jesteś na tym etapie i zastanawiasz się, czy w ogóle iść w tym kierunku, warto najpierw to poukładać.
Bez presji zakładania fundacji czy stowarzyszenia.
Jeśli chcesz przejść przez ten proces krok po kroku i sprawdzić, czy organizacja non profit ma sens w Twojej sytuacji, zobacz kurs: „Czy organizacja non profit to coś dla Ciebie?”
